Kitoblar — faqat qogʻoz va matndan iborat emas. Ular olamida shuncha siri, rekordlari va ajabtovur holatlar borki, eshitsangiz ishongingiz kelmaydi. Quyida siz uchun kitoblar dunyosidagi eng qiziq 10 faktni jamladik.
1️⃣ Birinchi bosma kitob Yevropa emas, Xitoyda chiqqan
Koʻpchilik bosma kitob tarixini Gutenberg va Bibliyadan boshlangan deb oʻylaydi. Lekin eng qadimiy bosma kitob – “Almaz sùtra” nomli buddaviy asar boʻlib, u 868-yilda Xitoyda bosilgan. Bu kitob yogʻoch bloklar orqali chop etilgan va hozirda Britaniya kutubxonasida saqlanadi.
📌 Xitoy bosma texnologiyadan Yevropadan 600-yil oldin foydalangan!
2️⃣ Oʻqib boʻlmaydigan kitob ham bor
Tomas Ueyts nomli sanʼatkor “Sukunat” nomli kitob yaratgan. Uning sahifalari — shisha. Matn yoʻq. Faqat oʻzingizning aksingizni koʻrasiz. Muallif aytgan: “Baʼzan kitob soʻzsiz ham gapiradi”. Bu kitob orqali u inson oʻzini eshitishni oʻrganishi kerakligini uqdiradi.
🎭 Kitob – oyna, kitob – sukut.
3️⃣ Koʻzga koʻrinmas darajada kichik kitob
Dunyodagi eng kichik kitob — Yaponiyada yaratilgan “Teatr pashshalari” nomli asar boʻlib, uning oʻlchami 0,07 mm × 0,10 mm. Undan matn, rasmlar va hatto varaqlar ham joy olgan. Lekin oʻqish uchun mikroskop kerak.
🔬 Bu kitob bir dona tuz yoki gurgutdon donasi bilan ham teng kelmaydi!
4️⃣ 30 million dollarlik kitob
Leonardo da Vinchi tomonidan yozilgan “Lester kodeksi” — fan, tabiat, nur va suv haqidagi daftar tarzidagi kitob. Unga 1994-yili Bill Geyts 30,8 million dollar toʻlagan. Keyinroq uning ayrim sahifalari raqamlashtirilib, ommaga taqdim qilingan.
💡 Leonardo rassomgina emas, olim ham boʻlgan.
5️⃣ Dunyoda eng koʻp tarjima qilingan kitob
Bu albatta Injil (Bibliya). U toʻliq 700 dan ortiq tilga, qisman esa 3500 dan ziyod tilga tarjima qilingan. Har yili yangi tillarga tarjima qilish ishlari davom etmoqda.
🌍 Bu kitob — din emas, balki butun insoniyat merosi!
6️⃣ Har oy kitob yozayotgan muallifa
Amerikalik Layza Tetcher 1300 tadan ortiq kitob yozgan. Asosan muhabbat haqidagi romanlar. U bir oyda bir necha kitob yoza olgan. Bu nafaqat isteʼdod, balki qatiq intizom ham.
✍️ Ilhom kutmaydi, u ishni kutmaydi.
7️⃣ Eng koʻp uchraydigan harfsiz roman
Anglis tilidagi eng koʻp ishlatiladigan harf — “E”. Lekin 1939-yilda Ernest Rayt tomonidan yozilgan “Gadsby” romanida ushbu harfdan biror marta ham foydalanilmagan! Bu “lipogramma” deb ataladi — maʼlum bir harfdan voz kechib yozilgan adabiy uslub.
🤯 “E” harfisiz roman? Bu eng katta adabiy muammolardan biri!
8️⃣ Bir kitob — yetti romanga teng
Fransuz yozuvchisi Marsel Prustning “Yoʻqotilgan vaqtni izlab” romani — jami 7 tom, 1,2 million soʻzdan iborat. U inson xotirasi va hissiyotlarini shu qadar chuqur tavsiflaydiki, har bir sahifada hayot bor.
🧠 Bu kitob emas, butun bir psixologik olam.
9️⃣ Hech kim oʻqimagan kutubxona
Norvegiyada “Kelajak kutubxonasi” loyihasi bor. Har yili bir mashhur yozuvchi qo‘lyozmalarni topshiradi, lekin 2114-yilgacha ularni hech kim oʻqimaydi. Oʻsha vaqtda shu 100 kitob chop etiladi. Hatto bu kitoblarni chop etishga sarflanadigan qogʻoz uchun maxsus oʻrmon o‘stirilmoqda!
🌱 Bu kitob emas — kelajak avlodga ishonch.
🔟 Kitoblar hayotni saqlab qolgan
Janglar davrida baʼzi mamlakatlarda kitoblar yer ostida, devor ichida, yashiklarda saqlangan. Ular faqat bilim emas, madaniyat va millat xotirasini ham saqlab qolgan. Bugun esa baʼzi kitoblar ruhiy qiyinchilikdagi odamlarga yana yashash kuchini bermoqda.
📦 Kitob — baʼzan darmon, baʼzan qalqon.
✨ Xulosa
Kitoblar — faqat qogʻoz va siyoh emas. Ular odamning qalbini, tarixni va kelajakni saqlovchi sevimli do’st. Ular bilan oʻqish, oʻylash, ilhomlanish — bu biz uchun baxt.